Jest godzina 0.00, nocy 29.09.2026. Dzisiaj miną dokładnie 33 lata jak spakowałem plecak i poszedłem spać wiedząc, że moje poprzednie życie się skończyło. Co bardziej niepowtarzalne: uczucie tamto, czy teraz kiedy po tych latach odzyskałem pełną pamięć tego co się wydarzało i będę próbował to opisać. Pamiętam jak wtedy ojciec parę godzin wcześniej poprosił mnie, żebym usiadł, bo ma mi coś ważnego do powiedzenia. „Synu, moja mama (babcia Wiktoria) mi to powiedziała jak wyjeżdżałem na studia z domu i ja ci to teraz mówię. Tu jest zawsze miejsce dla ciebie, zawsze możesz tu wrócić.” Pamiętam jak dziś. Nie było mi to specjalnie potrzebne. Chyba bardziej dla ojca.

Samotność po tym wszystkim co się wydarzyło nie jest bynajmniej przytłaczająca. Sam to przeżywałem. Sam z tym potem żyłem. Sam to opiszę. Należy docenić szansę i fakt, że doczekałem tej chwili. Jak rzeczywistość w międzyczasie pokazywała, fakty mówiły za siebie. Może byłoby łatwiej nazwać to i opowiedzieć komuś, choćby obcemu czy choćby nawet potencjalnie bliskiemu, przed napisaniem tego teraz, ale pewnie byłaby to wtedy zupełnie inna historia. Czyż nie.

Dostałem właśnie informację, że witryna mojej, już 3 lata wcześniej, zawieszonej firmy Day Film LTD w Zjednoczonym Królestwie wygasła. Well… T’was LIMITED time, so… the time it IS… naw.

Pierwszy rok to zawsze rok ostrożnego, ale nie zachowawczego angażu/obserwacji. Pierwszy komentarz a propos kondycji i struktury władzy/kompetencji składu pedagogicznego w szkole pojawił się na samym początku od kolegi z roku – 6 lat wyżej – obecnej dziekan WA (Wydział Aktorski) Aleksandry Górskiej i przyszłego rektora Jana Englerta: „W szkole rządzi mafia. (…) Że też to się jeszcze nie rozpierdoliło. Ale pewnie wkrótce…” Zresztą specyfikacją tych studiów jest między innymi dosyć szybka, jeśli nie natychmiastowa wymiana pewnych informacji. Pewnych informacji za to w ogóle nie. Nic pośredniego. Albo na wierzchu albo ukryte. Mówi się, że wszyscy na wydziale, znają się jak łyse konie. Zgaduję, że również/albo WCALE. Rok – 23 osoby, jak wszystkie lata WA, podzielony na dwie liczebnie prawie równe grupy. Do drugiej, nietypowo, jak się okaże w przeszłej i przyszłej skali zachowań i stosunków międzynarodowych, dołącza tzw wolny słuchacz z Hiszpanii, Jezus. 

Dużo przedmiotów praktycznych, teoretyczne też są, różni do grup profesorowie, po semestrze zmiana. Nikogo na moim roku znanego, albo kogoś kto by zrobił widoczną czy uznaną karierę poza Olgierdem Łukaszewiczem, tzw Olo-pipą, drugim aktorem słynnej komedii „Seksmisja”, ukrytego pod ziemią, post-nuklearnego świata kobiet z dwoma odhibernowanymi samcami i niespodzianką. Organizatorem Ola i opiekunem roku jest Piotr Cieślak, dyrektor Teatru Dramatycznego (siedziby musicalu Metro), mierny reżyser i słaby aktor, w sumie mówią, że jednej roli, podawacza cegły w „Człowieku z marmuru” zrobionego przez jeszcze nie odkrytego/uświadomionego większości agitatora / kontrolowanego opozycjonisty, ulubieńca byłej beton-władzy rezysera Andrzeja Wajdy, ulubieńca warszawskich i krakowskich 'salonów’, założyciela wielu antypolskich „ścieków”, w tym ultra plemiennej / krypto-syjonistycznej, kłamliwej do szpiku kości Gazety Wyborczej z Czerskiej rządzonej przez Adama Michnika. Drugim jest Jarosław Gajewski, jak się okaże, techno-aktor, techniczny/bezduszny w każdej „wyćwiczonej/trenowanej” roli. Z nimi to najważniejsze zajęcia – główne aktorskie. O Cieślaku, jego asystentka (była jego studentka) wkrótce powie, że to dobrze, że on – dlatego, że zostawia rok samemu sobie, dzięki czemu, adepci są zmuszeni szybciej radzić sobie sami i organizować pracę. I tak się rzeczywiście późnej działo. Gajewski, chłodny teoretyk, złośliwy i zjadliwy podczas zajęć. Reszta bez zupełnie żadnych rewelacji poza oryginalnym profesorem piosenki Janem Skotnickim, życzliwym nauczycielem szermierki Tomaszem Grochoczyńskim i ukrytym na koniec pierwszego roku niegodziwym lizusem Cezarym Morawskim.

Wkrótce powoli wychodzą pewne wzory, zarówno w opowieściach i sposobie traktowania studentów. 

Pierwsza ciekawa informacja, którą Cieślak 'wywołuje’ w jakimś sensie czekając na potwierdzenie, co w normalnych 'układach’ byłoby kompletnie absurdalne jest „Chaplin lubił nastoletnie dziewczyny.” No i co to implikuje, w tych nowo 'akceptowalnych’ warunkach asymilacji cudzych emocji w celu odtwarzania vs. przeżywania ich na scenie. Później sympatyczny Staszek Górka, nauczyciel impostacji-emisji głosu, odsłania welon patrona szkoły: „Zelwerowicz lubił brudne kobiety i był piromanem. Zawsze po przedstawieniu kazał się wieźć tam GDZIE SIĘ PALIŁO.” A późnej to już po kolei, każdy miał coś do powiedzenia np „Józefowicz w tej swojej grupie to nie przepuścił żadnej”, „Tak jak Łapicki profesorkom w szkole”, „Szczuka (nauczycielka od 'Form i Styli) miała diabła pod spódnicą”, „Frycz zostawił żonę z szóstką dzieci i związał się z producentem TV” i cała litania homoseksualistów, którzy nie radzą sobie – najwidoczniej – z graniem męskich warunków.

Weryfikowalność czy po prostu wiarygodność tego, w jakiejś mierze potwierdzał drugi biegun 'sprzedawania’ nieoczywistych informacji, mianowicie inteligentnie fragmentaryczne/strzępy opowieści o sobie, niezrealizowanych karierach, straconych szansach, pewnym – nie-wprost – realizowaniu przez tę nieoczywistą, bez koniecznego w tym przypadku żalu – 'spowiedź’ swoich psycho-kompleksów itd. Z ciekawszych/mniej banalnych historii Cieślak np opowiadał jak wyjechali z Andrzejem Sewerynem i żoną Jadzią Jankowską-Cieślak w małej grupie do, nomen omen, Puław (małej mieściny z niczym specjalnie szczególnym niedaleko Lublina) robić inny niż 'akceptowalny’ teatr. Ale jak „każdy bunt musi zmierzyć się’ z… mocą rzeczywistości lub… pieniędzy, zgaduję.

Niektórzy jednak zachowywali twarz, traktując studentów jako dorosłych ludzi, dając im życiowe wskazówki, bez znaczenia w którym momencie przyjdzie im je uświadomić sobie. Grochoczyński, od moich ulubionych walk scenicznych, wysoki, sprawiający wrażenie rzetelnego, surowy facet ze szlacheckim, długim wąsem, kryjący żałobę po umierającej żonie, powiedział raz niezły quasi-Jungowski tekst:”Aktor zaczyna widzieć i słyszeć siebie jak skończy 30 lat”. Coś w tym było. Skotnicki, od piosenki, mały o specyficznej, jak się przymrużyło oczy – jakby śmiercio-podobnej twarzy, ze swoim ulubionym powiedzonkiem „Dupa, sałata, ksiądz, patyk” często powtarzał: „Aktor nie choruje. Aktor umiera.” Nie do końca jestem przekonany czy te 'uświęcone’ „zasady’ przetrwały do dzisiaj, biorąc pod uwagę poziom degradacji tego co przez lata na różnych krzesłach, w różnych konfiguracjach oglądałem. Może na Wschodzie.

Charakterystycznym dla tego czasu i środowiska był co chwilę powtarzający się wzór oddania hołdu Tadeuszowi Łomnickiemu, rzekomo najwybitniejszemu polskiemu aktorowi, odrzuconego przez właśnie ten 'specyficzny’ establiszment teatralny. Szerszej publiczności był znany głównie z kina moralnego niepokoju i serialu Pan Wołodyjowski. Jednakże te role, wydaje się, nie kwalifikowały go by najmniej do tego miana, a raczej to co karkoŁOMnie prezentował na scenie teatralnej, także teatru TV. Hołdom niejako na usprawiedliwienie tego odrzucenia właśnie/jego osoby towarzyszyły opowieści o jego kabotyństwie, jego pewności do bycia najlepszym, jak np najczęściej: „Przed przedstawieniem Łom podchodził do kurtyny i oglądał sadowiącą się publiczność mrucząc pod nosem 'jak ja wam zazdroszczę, skurwysyny, że będziecie mnie dzisiaj oglądać'”. Kulminacją odrzucenia jego był Król Lear Szekspira, której to sceny na zagranie jego nie mógł w N’City znaleźć. Znalazł w Poznaniu w Teatrze Nowym, gdzie przed premierą, wypowiadając na próbie „Więc jakież życie świta przede mną. Dalej! Łapmy je, pędźmy za nim! Biegiem, biegiem!”  wypadł za kulisy, upadł i zmarł na atak serca 22.02.1992. 

Przedziwnie, znowu się okazuje, bo byłem świadom jego ostatniej walki, gdyż będąc w maturalnej klasie podjąłem decyzję zrezygnowania ze swojej studniówki na rzecz zagrania na tej właśnie scenie rok po jego śmierci. Było to przedstawienie ruchowe Epifanie z teatrem amatorskim Klaps z okazji Festiwalu/Forum Teatrów Amatorskich. Kupiłem potem plakat przedstawienia Króla Leara z trzema głowami Łomnickiego, który powiesiłem koło plakatu Metra. W zastępstwie za mnie, że tak powiem, był na mojej studniówce mój ojciec, jako ochrona rodzicielska, którego to moi wszyscy znajomi wspominali jako bardzo sympatycznego. Przedziwna historia. Mojego ojca wspominała również dyrektorka liceum Złocka, która jakiś czas później, okazało się, zdefraudowała pieniądza, za co została ukarana. Moja jedna plemienna znajoma 22 lata temu silnie sugerowała jej ukrytą plemienność.

Podczas słuchania tych historii o Łomnickim przypomniała mi się historia ze zdawania egzaminów do szkoły. Nie pamiętam czy to było na pierwszym (z trzech) etapów czy na drugim. Zaczepił mnie jeden facet w szkole po egzaminach, którego szybko rozpoznałem, a którego twarz reżysera mogłaby być najbardziej rozpoznawana przez dzieci z mojego pokolenia. Był to Krzysztof Gradowski, reżyser niezmiernie popularnej serii filmów „Akademia Pana Kleksa” z wszechstronnym Piotrem Fronczewskim w roli tytułowej. Za mojego dzieciństwa był to najbardziej eksploatowany temat w programach dziecięcych typu „Teleranek”. Gradowski powiedział, że kręci film dokumentalny o Łomnickim i potrzebuje pogadać z aspirantami. Ale czemu ze mną? Pojechaliśmy w jakieś wygodne eleganckie miejsce i podczas wywiadu suma sumarum ciągle podjeżdżał mnie żebym powiedział monolog Hamleta. Ja nie włączyłem tekstu Hamleta do spisu na egzamin. Zastanawiałem się wtedy, pamiętam, skąd akurat taka natarczywa prośba w tym nieoczywistym, bądź co bądź, temacie. Nie przyjmował odmowy, a ja starałem się być kulturalnie na nie. Później jak oglądałem ten dokument, to faktycznie Łomnicki był nie do pobicia, zwłaszcza w ramach pewnej ukrytej gry/słów. Np był taki najazd kamery w tym filmie na niego, gdzie opowiadał coś i wszedł na temat Johna Gieleguda, ikony brytyjskiego aktorstwa, zwłaszcza w telewizyjnych – z innymi aktorami – wywiadach. Jak się dobrze skoncentrowałeś/wsłuchałeś na usta jego to mogłeś zobaczyć/usłyszeć koniec frazy: „…Star chuj. Pedał”. Heh. Gradowski oczywiście zapamiętał mnie i mając (tlenione) białe włosy zagrałem jakiś czas później w jego teatrze TV pt 'Wakacje z kosmitą”. Na wiele lat po śmierci Łomnickiego chronologiczny algorytm jego ról wyestabliszował i ustawił poprzeczkę do zagrania tym, którym się wydawało, że mogą rywalizować z nim. Nie sądzę żeby się komuś to udało do tej pory. Ciekawi mnie natomiast ilu z tych co próbowało, (u)sadowiło się w tym samym establiszmencie co go odrzucił.

Cieślak szybko wymyślił taki kontest, tzw „Sceny Marzeń”, żeby każdy sam siebie wyreżyserował. Z braku pomysłu wziąłem pierwszy lepszy tekst o jednym rzymskim cesarzu i właśnie trochę na wzór Łomnickiego kabotyństwa, zrobiłem scenę jak sie przegląda w niewidzialnych lustrach. Dosyć pretensjonalne, ale cóż, nic lepszego nie przyszło mi do głowy, a już na pewno nie Hamlet, którego być może Cieślak również oczekiwał.

Na seminarium z historii teatru polskiego z Barbarą Lasocką tzw Laską, której wieku nikt nie znał i nie podejrzewał, skoro podobno uczyła starego tego i tamtego, wybrałem Studium o Hamlecie Stanisława Wyspiańskiego, tzw biblię polskiego teatru. Tekst wielbiony, niezrozumiały, bez kompletnie jednoznacznej interpretacji. Czytałem go wielokrotnie i często sam nie wiedziałem co mam o tym myśleć. Wiem co Wyspiański czuł to pisząc i wiem czego nie potrafił, albo nie wiedział lub bał się jak to jednoznacznie nazwać. Więc nazywał to w tzw litaniach, lub innymi słowy w tzw strumieniu świadomości. Można w sumie interpretować to jako pewną łatwiznę – taki leniwy zabieg, bez męskiej decyzji strukturalizowania recepty na problem. Zajęło mi trzy seminaria opowiadanie o tym tekście i tak zresztą niewyczerpująco, ale za to przynajmniej nie musiałem na serio przygotowywać się zbiorczego końcowego egzaminu, bo Laska była zachwycona i się trochę zaprzyjaźniliśmy, można powiedzieć. Od tamtej pory wybaczała mi czytanie książek na swoich wykładach.

Generalnie rzecz biorąc wszyscy – co mniej interesujący w szkole – banalnie bali się Szekspira, a jeżeli już to najczęściej zrównywali go z dell arte i wielbili dramat rosyjski, którego emocje były bardziej bliskie czy przewidujące, łatwiejsze do rozgryzienia – przekazania, w tej naszej wspólnej mentalności słowiańskiej. Lub być może w tej naszej wspólnej wymówce na ten typ ucieczki / ukrycia się przed samym sobą.